Το τίμημα του multitasking: Γιατί ο εγκέφαλος μπερδεύεται όταν κάνουμε πολλά μαζί

Μήπως νιώθεις ότι το μυαλό σου «βραχυκυκλώνει» όταν κάνεις πολλά μαζί; Δεν λείπει η θέληση ούτε η πειθαρχία. Νέα νευροεπιστημονική μελέτη αποκαλύπτει τι πραγματικά συμβαίνει στους νευρώνες όταν προσπαθούμε να συνδυάσουμε πολλαπλές εργασίες ταυτόχρονα.

Στη σύγχρονη καθημερινότητα, το multitasking προβάλλεται σχεδόν ως απαραίτητη δεξιότητα επιβίωσης: ανοιχτά παράθυρα συνομιλιών, ασταμάτητα emails και ειδοποιήσεις στο κινητό την ώρα μιας τηλεδιάσκεψης.

Ωστόσο, όποιος προσπάθησε να ισορροπήσει σε αυτό το ψηφιακό χάος γνωρίζει καλά το τίμημα: μια αίσθηση πνευματικής εξάντλησης και μια επίμονη αμφιβολία για το αν τελικά κάναμε κάτι σωστά.

Μια πρωτοποριακή μελέτη από νευροεπιστήμονες του Πανεπιστημίου του Σικάγο, δημοσιευμένη στο περιοδικό Nature Neuroscience, έρχεται να μας απενοχοποιήσει: η αδυναμία μας να διαχειριστούμε πολλαπλά καθήκοντα ταυτόχρονα δεν οφείλεται σε έλλειψη συγκέντρωσης ή θέλησης, αλλά σε έναν εγγενή βιολογικό περιορισμό του ίδιου του εγκεφάλου.

Η «παρεμβολή χαρακτηριστικών» στο νευρικό δίκτυο

Εξετάζοντας περισσότερους από 200 ανθρώπους αλλά και καταγράφοντας τη νευρωνική δραστηριότητα σε πρωτεύοντα θηλαστικά, οι ερευνητές παρατήρησαν τι συμβαίνει στον πρωτεύοντα οπτικό και βρεγματικό φλοιό όταν εκτελούμε εργασίες υπό συνθήκες αβεβαιότητας.

Όταν γνωρίζουμε ξεκάθαρα ποιο κανόνα να ακολουθήσουμε, διαφορετικές ομάδες νευρώνων κωδικοποιούν ανεξάρτητα κάθε οπτικό ερέθισμα. Όταν όμως το γνωστικό φορτίο αυξάνεται και δεν είμαστε σίγουροι ποια πληροφορία είναι πραγματικά κρίσιμη:

• Τα σήματα μπλέκονται: Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να διατηρήσει τα δεδομένα διαχωρισμένα, με αποτέλεσμα οι αναπαραστάσεις τους να αναμειγνύονται στις ίδιες ομάδες νευρώνων, ένα φαινόμενο που οι επιστήμονες ονόμασαν «παρεμβολή χαρακτηριστικών» feature interference.
• Περιττός θόρυβος: Αντί να αγνοήσει τις λεπτομέρειες που δεν χρειάζονται, ο εγκέφαλος προσκολλάται σε αυτές, μολύνοντας την ικανότητά μας να αντιληφθούμε όσα έχουν ουσιαστική σημασία.

«Δεν είναι ότι ξεχνάμε ή ότι χάνεται η πληροφορία· είναι ότι το μυαλό μας δεν μπορεί πλέον να κρατήσει τα πράγματα διαχωρισμένα», εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, καθηγήτρια Νευροβιολογίας Marlene Cohen.

Απενοχοποίηση και η επιστροφή στο «ένα πράγμα τη φορά»

Η διαπίστωση αυτή προσφέρει βαθιά ανακούφιση. Όπως σημειώνει ο επικεφαλής ερευνητής Δρ Cheng Xue, η δυσκολία στο multitasking δεν αποτελεί ένδειξη προσωπικής αποτυχίας ή αδυναμίας. Το ίδιο το «υλικό» (hardware) του εγκεφάλου μας είναι επιρρεπές σε λάθη όταν καλείται να αλλάζει διαρκώς κατεύθυνση υπό πίεση.

Η αποδοχή των ορίων μας υποδεικνύει την πιο ανθρώπινη και αποτελεσματική λύση: να ολοκληρώνουμε μία εργασία προτού ξεκινήσουμε την επόμενη, δίνοντας στον εγκέφαλό μας τον απαραίτητο χρόνο και χώρο να προσαρμοστεί.

Επιπλέον, τα ευρήματα αυτά φωτίζουν βαθύτερα τους μηχανισμούς γνωστικών διαταραχών, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, όπου παρόμοιες νευρωνικές παρεμβολές εμφανίζονται ακόμη και χωρίς συνθήκες πίεσης, ανοίγοντας νέους δρόμους για έγκαιρη διάγνωση.

Έρευνα: Feature interference underlies a neuronal basis for the behavioural cost of task uncertainty, Nature Neuroscience (2026). On bioRxiv: DOI: 10.1101/2024.03.04.583375

Επιμέλεια: PsychologyNow.gr