Μπορεί να κλείσατε τα 25, τα 28, ακόμα και τα 30, αλλά ο εγκέφαλός σας έχει άλλη άποψη.
Ο εγκέφαλος περνάει από πέντε διακριτές φάσεις ζωής, με βασικά σημεία καμπής στις ηλικίες των εννέα, 32, 66 και 83 ετών, όπως αποκάλυψαν επιστήμονες.
Περίπου 4.000 άτομα έως την ηλικία των 90 υποβλήθηκαν σε σαρώσεις για να αποκαλυφθούν οι συνδέσεις μεταξύ των εγκεφαλικών τους κυττάρων.
Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Cambridge έδειξαν ότι ο εγκέφαλος παραμένει στη φάση της εφηβείας μέχρι τις αρχές των τριάντα μας, όταν φτάνει στην «κορύφωσή» του.
Λένε ότι τα αποτελέσματα θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε γιατί ο κίνδυνος εμφάνισης διαταραχών ψυχικής υγείας και άνοιας ποικίλλει κατά τη διάρκεια της ζωής.
Ο εγκέφαλος αλλάζει συνεχώς ως απάντηση σε νέες γνώσεις και εμπειρίες αλλά η έρευνα δείχνει ότι αυτό δεν είναι ένα ομαλό μοτίβο από τη γέννηση έως τον θάνατο.
Αντίθετα, αυτές είναι οι πέντε φάσεις του εγκεφάλου:
- Παιδική ηλικία: Από τη γέννηση έως τα 9 έτη
- Εφηβεία: Από τα 9 έως τα 32 έτη
- Ενηλικίωση: Από τα 32 έως τα 66 έτη
- Πρώιμη Γήρανση: Από τα 66 έως τα 83 έτη
- Όψιμη Γήρανση: Από τα 83 έτη και μετά
Ο εγκέφαλος αναδιοργανώνεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Συνεχώς ενισχύει και αποδυναμώνει συνδέσεις και δεν πρόκειται για ένα σταθερό μοτίβο υπάρχουν διακυμάνσεις και φάσεις αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Κάποιοι άνθρωποι θα φτάσουν αυτά τα ορόσημα νωρίτερα ή αργότερα από άλλους αλλά οι ερευνητές ανέφεραν ότι ήταν εντυπωσιακό το πόσο ξεκάθαρα ξεχώριζαν αυτές οι ηλικίες στα δεδομένα.
Αυτά τα μοτίβα αποκαλύφθηκαν στη μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications.
Οι πέντε φάσεις του εγκεφάλου
Παιδική ηλικία
Η πρώτη περίοδος είναι όταν ο εγκέφαλος αυξάνεται ραγδαία σε μέγεθος, αλλά παράλληλα λεπταίνει την υπεραφθονία των συνδέσεων μεταξύ των εγκεφαλικών κυττάρων, που ονομάζονται συνάψεις, οι οποίες δημιουργήθηκαν στην αρχή της ζωής.
Ο εγκέφαλος γίνεται λιγότερο αποδοτικός κατά τη διάρκεια αυτού του σταδίου. Λειτουργεί σαν ένα παιδί που περιπλανιέται σε ένα πάρκο, πηγαίνοντας όπου του αρέσει, αντί να κατευθύνεται κατευθείαν από το Α στο Β.
Εφηβεία
Αυτό αλλάζει απότομα από την ηλικία των εννέα, όταν οι συνδέσεις στον εγκέφαλο περνούν μια περίοδο καθοριστικής αποδοτικότητας. Είναι μια τεράστια αλλαγή, δηλώνουν οι ερευνητές, περιγράφοντας την πιο βαθιά μεταβολή μεταξύ των φάσεων του εγκεφάλου.
Αυτή είναι επίσης η περίοδος με τον μεγαλύτερο κίνδυνο έναρξης διαταραχών ψυχικής υγείας.
Δεν προκαλεί έκπληξη ότι η εφηβεία ξεκινά περίπου με την έναρξη της ήβης, αλλά αυτή είναι η πιο πρόσφατη ένδειξη που υποδηλώνει ότι τελειώνει πολύ αργότερα από ό,τι υποθέταμε. Κάποτε πιστευόταν ότι περιοριζόταν στα εφηβικά χρόνια, πριν η νευροεπιστήμη υποδείξει ότι συνεχιζόταν στα 20 και τώρα πλέον στις αρχές των 30 ετών.
Αυτή η φάση είναι η μόνη περίοδος του εγκεφάλου κατά την οποία το δίκτυο των νευρώνων του γίνεται πιο αποτελεσματικό. Αρκετές μετρήσεις της εγκεφαλικής λειτουργίας δείχνουν ότι κορυφώνεται στις αρχές των τριάντα, αλλά όπως υποστηρίζουν οι ερευνητές ήταν «πολύ ενδιαφέρον» το γεγονός ότι ο εγκέφαλος παραμένει στην ίδια φάση μεταξύ εννέα και 32.
Ενηλικίωση
Στη συνέχεια έρχεται μια περίοδος σταθερότητας για τον εγκέφαλο καθώς εισέρχεται στη μεγαλύτερη εποχή του, που διαρκεί τρεις δεκαετίες.
Η αλλαγή είναι πιο αργή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου σε σύγκριση με τα «πυροτεχνήματα» που προηγήθηκαν, αλλά εδώ βλέπουμε τη βελτίωση στην αποδοτικότητα του εγκεφάλου να αντιστρέφεται.
Οι ερευνητές ότι αυτό «ευθυγραμμίζεται με ένα οροπέδιο της νοημοσύνης και της προσωπικότητας» που πολλοί από εμάς θα έχουμε παρατηρήσει ή βιώσει.
Πρώιμη Γήρανση
Αυτή ξεκινάει στα 66, αλλά δεν είναι μια απότομη και αιφνίδια πτώση. Αντίθετα, υπάρχουν μετατοπίσεις στα μοτίβα των συνδέσεων στον εγκέφαλο.
Αντί να συντονίζεται ως ένας ενιαίος εγκέφαλος, το όργανο χωρίζεται ολοένα και περισσότερο σε περιοχές που συνεργάζονται στενά μεταξύ τους σαν μέλη μιας μπάντας που ξεκινούν τα δικά τους σόλο έργα.
Αν και η μελέτη εξέτασε υγιείς εγκεφάλους, αυτή είναι επίσης η ηλικία στην οποία αρχίζουν να εμφανίζονται η άνοια και η υψηλή αρτηριακή πίεση, οι οποίες επηρεάζουν την υγεία του εγκεφάλου.
Όψιμη Γήρανση
Στη συνέχεια, στην ηλικία των 83, εισερχόμαστε στο τελικό στάδιο. Υπάρχουν λιγότερα δεδομένα σε σχέση με τις άλλες ομάδες, καθώς ήταν πιο δύσκολο να βρεθούν υγιείς εγκέφαλοι για σάρωση. Οι εγκεφαλικές αλλαγές είναι παρόμοιες με την πρώιμη γήρανση, αλλά ακόμη πιο έντονες.
Αυτό που εξέπληξε τους ερευνητές ήταν το πόσο καλά οι διαφορετικές «ηλικίες ευθυγραμμίζονται με σημαντικά ορόσημα», όπως η εφηβεία, τα προβλήματα υγείας αργότερα στη ζωή, ακόμα και οι αρκετά μεγάλες κοινωνικές αλλαγές στα στις αρχές των τριάντα, όπως η γονεϊκότητα.
Πολλές νευροαναπτυξιακές, ψυχικές και νευρολογικές παθήσεις συνδέονται με τον τρόπο που είναι δομημένος ο εγκέφαλος (την «καλωδίωση» του). Πράγματι, οι διαφορές στη δομή του εγκεφάλου προβλέπουν δυσκολίες στην προσοχή, τη γλώσσα, τη μνήμη, καθώς και σε μια ολόκληρη σειρά από διαφορετικές συμπεριφορές, τονίζουν οι ερευνητές.
Aντί να βλέπουμε την «παρατεταμένη εφηβεία» ως καθυστέρηση, μπορούμε να την αξιοποιήσουμε ως παράθυρο ευκαιρίας. Η γνώση αυτής της «νευροπλαστικής» διάρκειας μάς επιτρέπει να δράσουμε συνειδητά για να διαμορφώσουμε την ψυχική μας υγεία, αξιοποιώντας στο έπακρο την εκπληκτική ικανότητα του εγκεφάλου για συνεχή εξέλιξη, πολύ πέρα από τα παραδοσιακά όρια.
Με πληροφορίες από το BBC
